GÜLTEN AKIN: YOZGAT'TAN DÜNYAYA UZANAN BİR ŞİİR, ÖZGÜRLÜK VE İNSANLIK YOLCULUĞU -- Yusuf Aydın

Bir şairden daha fazlası: Halkın acısını şiire, insan hakları mücadelesini yaşama dönüştüren bir aydın…

Bazı insanlar vardır; doğdukları toprakların sınırlarını aşar, sözcükleriyle bir ülkenin hâfızasına, düşünceleriyle insanlığın ortak vicdanına yerleşirler. Gülten Akın da işte böyle bir isimdir.

23 Ocak 1933'te Yozgat'ta dünyaya gelen Gülten Akın, Anadolu'nun bozkırından çıkıp Türk şiirinin en güçlü ve özgün seslerinden biri olmayı başardı. 4 Kasım 2015'te aramızdan ayrıldığında geride yalnızca şiir kitapları değil, mücadeleyle, emekle, insan sevgisiyle örülmüş büyük bir düşünce ve edebiyat mirası bıraktı.

Gülten Akın'ın hayatını anlamak için yalnızca şiirlerine bakmak yeterli değildir. Onun yaşamı, aynı zamanda bir aydının topluma, özgürlüğe, demokrasiye ve insan haklarına karşı taşıdığı sorumluluğun hikâyesidir.

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesini bitiren Akın, avukatlık ve öğretmenlik yaptı. Anadolu'nun farklı kentlerinde yaşadı, insanları tanıdı, onların sevinçlerine, yoksulluklarına, acılarına ve umutlarına yakından tanıklık etti. Bu yaşam deneyimi şiirinin temel damarlarından birini oluşturdu.

Şiirini toplumdan, gücünü halktan aldı

Gülten Akın'ın şiiri, yalnızca bireysel duyguların, aşkın ve ayrılığın şiiri değildir. Onun dizelerinde kadınların özgürlük arayışı, emekçilerin yaşam mücadelesi, yoksulların çaresizliği, ezilenlerin itirazı ve insanlığın ortak acıları vardır.

Onun şiirinde kadın, yalnızca sevilen ya da acı çeken bir insan değildir. Kendi hayatı üzerinde söz sahibi olmak isteyen, toplumsal baskılara karşı duran, özgürlüğünü arayan bir öznedir.

1956 yılında yayımlanan Rüzgâr Saati, ardından gelen Kestim Kara Saçlarımı, Sığda, Kırmızı Karanfil, Maraş'ın ve Ökkeş'in Destanı, Ağıtlar ve Türküler ile daha nice eser, bu büyük edebiyat yolculuğunun kilometre taşları oldu.

Gülten Akın'ın şiiri, yaşadığı hayatla birlikte gelişti. Anadolu'da karşılaştığı kadınların yaşamı, yoksulluk ve göç, 1960'lı yılların toplumsal hareketliliği ve değişen siyâsal ortam, onun bireysel duyarlığının giderek daha geniş bir toplumsal içerik kazanmasında etkili oldu. Yaşadıkça, insanları tanıdıkça, onların acılarına ve mücadelelerine ortak oldukça şiirinin dünyası da genişledi.

Halkevlerinden İnsan Hakları Derneği'ne: Aydın sorumluluğu

Gülten Akın'ı farklı kılan özelliklerden biri de şair kimliğini toplumsal sorumluluğundan hiçbir zaman ayırmamasıdır.

1980 sonrasında demokratik kitle örgütlerinin yeniden örgütlenme çalışmalarında yer aldı. Halkevleri, İnsan Hakları Derneği ve Dil Derneği gibi kurumlarda kurucu ve yönetici olarak görev üstlendi.

12 Eylül askerî darbesinin ardından oğlu Murat Cankoçak'ın Mamak Askerî Cezaevi'nde yaşadıkları, şairin hayatında derin izler bıraktı. Kendi çocuğu için duyduğu kaygı, diğer mahpusların ve ailelerinin acılarıyla birleşti. 42 Günün Şiirleri, cezaevlerindeki baskıların ve annelerin dayanışmasının onun şiirine nasıl yansıdığını gösteren eserlerden biridir.

Bu duyarlılık, onun dünyaya bakışının da bir ifadesiydi. Gülten Akın için edebiyat, toplumdan kopuk bir uğraş değildi. İnsan hakları, demokrasi, düşünce özgürlüğü ve eşitlik mücadelesi, aydın olmanın ayrılmaz bir parçasıydı.

Türk Dil Kurumu'nun Derleme ve Tarama Kolu'nda çalışması, dilimize ve kültürümüze verdiği önemin de bir göstergesiydi.

O, bir yandan Türkçenin zenginliğini araştırırken, diğer yandan şiiriyle bu dilin insanlık, özgürlük ve vicdan duygusunu büyüttü.

Yozgat'tan Avrupa'ya uzanan evrensel bir ses

Gülten Akın'ın şiiri Türkiye sınırları içinde kalmadı. Şiirleri İngilizce, Almanca, Flamanca, Danca, İtalyanca, Bulgarca, Arapça, Lehçe, İspanyolca ve İbranice gibi pek çok dile çevrildi.

12 Eylül 1980 askerî darbesinin ardından Kenan Evren cuntasının cezaevlerinde yaşattığı işkenceleri, açlık grevlerini ve tutuklu ailelerinin çığlıklarını Avrupa'ya taşımak amacıyla düzenlenen Devrimci-İşçi dayanışma etkinliklerinde de Gülten Akın'ın sesi duyuldu.

Can Yücel, A. Ekber Eren, Hüseyin Türkoğlu, İlyas Salman, Nihat Behram, Tolga Çandar ve Musa Eroğlu gibi sanatçılarla birlikte Avrupa'nın farklı kentlerinde gerçekleştirilen bu buluşmalarda şiir, edebiyat, müzik ve evrensel insan hakları etrafında güçlü bir dayanışma sergilendi.

Bu yolculuğun anlamı büyüktür. Çünkü Gülten Akın'ın şiiri, yalnızca bir ülkenin insanlarına seslenmez. Savaşın, yoksulluğun, ayrımcılığın, kadın üzerindeki baskının ve özgürlük arayışının sınır tanımadığı bir dünyada, insanlığın ortak duygularına ulaşır.

Şiirlerinin kırkı aşkın örneğinin bestelenmiş olması da onun halkla kurduğu güçlü bağın göstergesidir. Sezen Aksu'dan Grup Yorum'a, Edip Akbayram'dan başka sanatçılara uzanan yorumlarla şiirleri müziğin ve türkünün diliyle geniş kitlelere ulaştı.

Bir şair için bundan daha anlamlı bir miras olabilir mi? Sözcüklerinin kitap sayfalarından çıkıp insanların dilinde, belleğinde ve yüreğinde yaşamaya devam etmesi…

Ödüllerle taçlanan bir edebiyat yaşamı

Gülten Akın, edebiyat yaşamı boyunca pek çok önemli ödüle layık görüldü. Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü, TRT Sanat Ödülü, Yeditepe Şiir Armağanı, Sedat Simavi Edebiyat Ödülü, Akdeniz Altın Portakal Şiir Ödülü, Erdal Öz Edebiyat Ödülü ve Metin Altıok Şiir Ödülü bunlardan bazılarıdır.

2004 yılında TÜYAP İstanbul Kitap Fuarı'nda Onur Yazarı seçilmesi, edebiyatımızdaki yerinin önemli bir göstergesidir.

Ancak Gülten Akın'ın asıl ödülü, şiirlerinin yıllar geçmesine rağmen okunması, bestelenmesi ve yeni kuşaklara ulaşmasıdır.

Yozgat'ın içinden çıkan ama Yozgat'ın bilmek istemediği büyük bir değer, büyük bir şair

Yozgat denildiğinde çoğu zaman bozkır, türküler, ozanlar ve Anadolu kültürü akla gelir. Oysa bu topraklar yalnızca halk ozanları değil, Türk edebiyatına yön veren büyük şairler de yetiştirmiştir.

Gülten Akın, Yozgat'ın kültürel hâfızasında özel bir yere sahiptir. Yozgat, onunla ne kadar gurur duysa azdır. Fakat onunla gurur duymak, yalnızca aynı topraklarda doğmuş olmakla sınırlı değildir. Onun temsil ettiği aydınlanma, özgürlük, eşitlik, insan hakları ve toplumsal sorumluluk değerlerini sahiplenmeyi de gerektirir.

Bugün düşünce özgürlüğünün, kadın haklarının, laikliğin, demokrasinin ve insan haklarının yeniden tartışıldığı bir dünyada Gülten Akın'ın yaşamı ve eserleri bize hâlâ çok şey söylüyor.

Çünkü büyük şairler yalnızca yaşadıkları dönemi anlatmazlar; gelecek kuşaklara da söz bırakırlar.

Tanınmak, Gülten Akın'ı halktan uzaklaştırıp sırça köşklere kapatmadı. İnsanlarla kurduğu bağı korudu; yaşadıkça, öğrendikçe ve farklı hayatlarla karşılaştıkça düşüncesini de şiirini de geliştirdi. Onun inceliği, halkın içinde kalabilmesi, başkalarının acılarına ve mücadelelerine kulak vermeyi hiç bırakmamasıyla derinleşti.

Gülten Akın, Yozgat'tan çıktı; Anadolu'nun sesini şiire taşıdı, şiirini insanlığın ortak vicdanına ulaştırdı.

O yalnızca şiir yazmadı. İnsan olmanın, onurlu yaşamanın, özgürlüğün ve adalet arayışının şiirini de yazdı.

Aradan yıllar geçse de dizeleri yaşamaya, şiiri insanları buluşturmaya devam edecek.

Çünkü bazı insanlar ölür, ama düşünceleri, mücadeleleri ve sözcükleri yaşamaya devam eder.

Gülten Akın, Yozgat'ın yetiştirdiği bir şairden çok daha fazlası; Türkiye'nin ve insanlığın ortak kültürel mirasıdır.

23 Ocak 1933 – Sorgun, Yozgat

4 Kasım 2015 – Ankara

Saygıyla, özlemle anıyoruz.