top of page

Sermayenin Güvencesi, Devletin Sınırları:Kapitalizmin krizi, devletin dönüşümü ve birikimin siyâsal tahkimi üzerine bir okuma denemesi -- Mustafa Mehmet Kapıkıran

17 saat önce
11 dakikada okunur


Giriş;

Kapitalizm krize girdiğinde devletin ne yaptığı kadar, kimin için ne yaptığı da önem kazanıyor. Şirketler finansman, alacaklılar güvence, emekçiler ise ücretlerini ve geçimlerini koruyacak önlemler istiyor. Hangi şirketlerin destekleneceği, kamu kaynaklarının nasıl kullanılacağı, ekonomik kayıpların kimlere yükleneceği siyâsal kararlarla belirleniyor.

Bu kararların toplumsal sonuçları kadar devletin yapısında yarattığı değişiklikler de üzerinde düşünmeye değer.

Kapitalizmin ekonomik ilişkileri değişirken devletin işlevleri, siyâsal iktidarın yönetme biçimi ve hukukî düzen nasıl dönüşüyor? Birikimin sürekliliğini sağlama çabasıyla belirli siyâsal iktidarların kendi varlıklarını sürdürme isteği nerelerde birleşiyor, nerelerde çatışıyor?

Pınar Bedirhanoğlu’nun Cronyism through Financialization (Finansallaşma Yoluyla Kayırmacılık) ve Andrea L. P. Pirro ile Ben Stanley’nin Forging, Bending, and Breaking (Kuralların Oluşturulması, Esnetilmesi ve İhlâl Edilmesi) makaleleri, bu ilişkiyi farklı yönlerden incelememize yardımcı oluyor.[1][2]

Bu iki araştırmayı Marksist devlet kuramıyla, finansallaşma ve hegemonya üzerine geliştirilmiş başka çalışmalarla birlikte ele alabiliriz. Böylece kapitalist devletin değişen biçimlerini, sınıflar arasındaki güç ilişkilerinin tarihsel oluşumu bağlamında anlamaya çalışabiliriz.

Kapitalizmin krizi neden bir devlet sorununa dönüşüyor?

Kapitalist üretimin sürekliliği, sermayenin kendisini büyüterek yeniden üretmesine bağlıdır. Üretim, tüketim, kârlılık ve finansman arasındaki ilişkilerde ortaya çıkan tıkanıklıklar birikim sürecini zorlaştırır.

Ekonomik kriz, sermaye kesimlerinin kendi aralarındaki rekabeti de keskinleştirir. Krizin maliyetlerinin kimler tarafından üstlenileceği, devletin hangi alanlara müdahale edeceği ve yeni büyüme koşullarının nasıl oluşturulacağı siyâsal mücadelenin konusu hâline gelir.

Bob Jessop’un Accumulation Strategies, State Forms, and Hegemonic Projects (Birikim Stratejileri, Devlet Biçimleri ve Hegemonya Projeleri) çalışması, bu ilişkinin anlaşılmasına yönelik önemli bir başlangıç noktası sunuyor.[3]

Jessop, birikim stratejisi ile hegemonya projesi arasında ayrım yapar. Birikim stratejisi, üretim ve finansman ilişkilerinin belirli bir büyüme çizgisinde birleştirilmesini; hegemonya projesi ise bu ekonomik düzenin daha geniş toplumsal kesimlerin desteğiyle sürdürülmesini içerir.

Sermayenin kârlılığını artıran politikalar, emekçilerin yaşam koşullarını ağırlaştırabiliyor. Toplumsal desteği korumak amacıyla alınan kararlar, belirli sermaye kesimlerinin çıkarlarıyla çatışabiliyor.

Bu çelişkileri yönetmek devletin başlıca görevlerinden biri hâline geliyor.

Nicos Poulantzas’ın Marksist devlet çözümlemesi, söz konusu ilişkinin sınıfsal temelini anlamamıza yardımcı oluyor.[4]

Poulantzas, devletin ekonomik ve siyâsal işlevlerini, sınıflar ve sınıf fraksiyonları arasındaki güç ilişkileri içinde ele alıyor. Devletin göreli özerkliği de bu ilişkilerden kaynaklanıyor.

Sermaye sınıfının ortak çıkarları kendiliğinden oluşmuyor. Farklı sermaye kesimlerinin çıkarlarını bir araya getirecek ekonomik ve siyâsal düzenlemelere ihtiyaç duyuluyor.

Devlet, bu ilişkilerin kurulmasında ve sürdürülmesinde belirleyici bir rol üstleniyor.

Böyle bakıldığında kriz yönetimi, ekonomik kayıpların karşılanmasından daha kapsamlı bir anlam kazanıyor. Birikimin yeni koşullarının oluşturulması, sınıflar arasındaki güç dengelerinin yeniden düzenlenmesini de içeriyor.

Devletin gücü genişlerken hareket alanı neden daralabiliyor?

Finansallaşma, kapitalizmin işleyişinde para ve kredi ilişkilerinin ağırlığını artırıyor. Şirketlerin yatırımları, hanehalklarının geçimi ve devletin ekonomik politikaları giderek daha fazla finansman koşullarına bağlanıyor.

Bedirhanoğlu’nun 2021 tarihli makalesi, bu sürecin devlet ve toplum üzerinde yarattığı sınıfsal disiplini inceliyor.

Burada dikkat çekici olan, finansal piyasaların genişlemesiyle devletin ekonomik müdahalelerinin de yeni biçimler kazanmasıdır.

Daniela Gabor’un The Wall Street Consensus (Wall Street Uzlaşısı) çalışmasında geliştirdiği de-risking state (yatırım risklerini azaltan devlet) kavramı, bu değişimi açıklıyor.[5]

Devlet, özel sermayenin yatırım yapmasını kolaylaştırmak amacıyla gelir, kur ve finansman risklerinin belirli bölümlerini üstleniyor. Böylece yatırımcı için azaltılan risk, kamu açısından gelecekte karşılanması gereken bir yükümlülüğe dönüşebiliyor.

Sermayenin kazanç olanakları ile toplumun üstlendiği ekonomik sorumluluklar arasında yeni bir ilişki kuruluyor.

Katharina Pistor’un Capital’s Global Rule (Sermayenin Küresel Egemenliği) araştırması ise bu ilişkinin hukukî kuruluşunu inceliyor.[6]

Pistor, mülkiyet, sözleşme ve teminat hukukunun ekonomik varlıkları nasıl sermayeye dönüştürdüğünü gösteriyor. Gelecekte elde edilmesi beklenen gelirler, hukukî güvenceler aracılığıyla bugünden kullanılabilen ekonomik haklar hâline getiriliyor.

Devletin verdiği mali güvencelerle hukukun sermayeye sağladığı koruma birlikte düşünüldüğünde önemli bir çelişki ortaya çıkıyor.

Devlet, sermayenin gelecekteki kazançlarını güvenceye alırken kendi gelecekteki ekonomik kararlarının bir bölümünü de önceden belirlenmiş yükümlülüklere bağlıyor.

Siyâsal iktidarın kamu kaynaklarını kullanma yetkisi genişleyebiliyor; ancak bu kaynakların hangi koşullarda kullanılabileceği finansal ilişkiler tarafından giderek daha fazla sınırlandırılıyor.

Bedirhanoğlu’nun 2026 tarihli devlet kuramı çalışması, bu çelişkiyi daha geniş bir düzeyde düşünmemize yardımcı oluyor. Kapitalist devletin siyâsal biçimini anlamak için para ve piyasa ilişkilerinin yarattığı zorunluluklarla tarihsel sınıf mücadelelerini birlikte incelemek gerekiyor.[7]

Bu durumda devletin güçlenmesinden söz ederken kime karşı güçlendiğini, hangi ekonomik ilişkiler karşısında bağımlı hâle geldiğini de araştırmalıyız.

Kayırmacılık sermaye birikiminin neresinde duruyor?

Bedirhanoğlu’nun kayırmacılık çözümlemesi, ekonomik ayrıcalıkları yöneticilerin kişisel ahlâkıyla açıklayan yaklaşımların sınırlarını gösteriyor.

Kayırmacılık, belirli tarihsel koşullarda sermaye birikiminin ve siyâsal iktidarın yeniden üretimine hizmet eden bir mekanizma olarak ortaya çıkabiliyor.

Devletin kredi, teşvik, kamu ihalesi ve yatırım güvencesi gibi araçları, sermaye kesimleri arasındaki ekonomik güç ilişkilerini etkiliyor. Bu kaynakların siyâsal bağlılıklara göre dağıtılması, belirli şirketlerin büyümesini desteklerken başkalarının rekabet koşullarını ağırlaştırıyor.

Mustafa Kutlay ve Kerem Yıldırım’ın Türkiye’deki kamu ihaleleri üzerine araştırması, bu ilişkiyi somut verilerle inceliyor.[8]

Yazarlar, 2010–2019 yılları arasındaki 867.260 kamu ihalesini değerlendirerek ihalelerdeki rekabetin, özellikle 2013 sonrasında, belirgin biçimde gerilediğini gösteriyor. Çalışmalarında kullandıkları market capture (piyasanın ele geçirilmesi) kavramı, siyâsal iktidarın kendisine bağlı ekonomik aktörlerin güçlenmesini sağlayacak biçimde piyasaya müdahale etmesini anlatıyor.

Bu durumda sermaye ile iktidar arasında karşılıklı bir bağımlılık oluşabiliyor.

Şirketler kamu kaynaklarına ve siyâsal desteğe ihtiyaç duyarken iktidar da ekonomik gücünü desteklediği sermaye çevreleri aracılığıyla toplumsal etkisini artırabiliyor.

Ancak bu ilişki kendi içinde bir çelişki taşıyor. Belirli sermaye kesimlerine sağlanan ayrıcalıklar, ekonominin genel işleyişinde sorunlar yaratabiliyor. Sermaye sınıfı içindeki rekabet ve finansal bağımlılıklar, siyâsal iktidarın tercihlerini sınırlandırabiliyor.

Stephen Bell ve Andrew Hindmoor’un devletin ekonomik hareket alanı üzerine geliştirdikleri yaklaşım, bu ilişkinin tek yönlü okunmasını engelliyor.[9]

Yazarlar, sermaye gruplarının ekonomik ağırlığıyla siyâsal kararları belirleme güçlerinin birbirinden ayrılması gerektiğini vurguluyor. Devletin kendi öncelikleri, kurumsal kapasitesi ve ekonomik politikaları bulunuyor.

Buradan şu soruya ulaşabiliriz:

Siyâsal iktidar belirli sermaye kesimlerini güçlendirirken, zamanla onların ekonomik gücüne daha fazla bağımlı hâle gelmesine yol açacak koşulları da oluşturuyor olabilir mi?

Hukukî düzenin değiştirilmesi rejimi nasıl dönüştürüyor?

Kapitalist hukuk düzeni, mülkiyet ve sermaye ilişkilerini güvenceye alırken siyâsal iktidarın kamu gücünü kullanmasına da sınırlar getiriyor.

Pirro ve Stanley’nin araştırması, illiberal iktidarların bu sınırları değiştirmek için kullandıkları üç yöntemi birbirinden ayırıyor.[2]

Forging (yeni kurallar oluşturma), hukukun lafzına ve ilkelerine uygun yollarla düzenlemeler yapılmasını ifade ediyor.

Bending (kuralları esnetme), hukukî usuller görünürde korunurken kuralların temel amacının etkisizleştirilmesidir.

Breaking (kuralları ihlâl etme) ise anayasal ve hukukî yükümlülüklerin açıkça ihlal edilmesidir.

Macaristan ve Polonya üzerine yapılan karşılaştırma, farklı hukukî koşullarda yürütmenin denetlenmesini sağlayan kurumların nasıl etkisizleştirilebildiğini gösteriyor.

Bu yöntemlerin ekonomik ilişkilerle bağlantısı üzerinde ayrıca durmalıyız.

Kamu kaynaklarının kullanımını denetleyen kurumların yetkileri daraltıldığında, ekonomik kararların alınma koşulları da değişir. İhaleler, finansal destekler ve kamu yatırımları üzerindeki yürütme etkisi genişleyebiliyor.

Böylece hukukun siyâsal olarak yeniden düzenlenmesi, ekonomik kaynakların dağıtımını da etkileyebiliyor.

Burada önemli olan, hukukî dönüşümün hangi sınıfsal sonuçları yarattığıdır.

Devletin ekonomik kaynaklar üzerindeki yetkilerini genişletmesiyle bu kaynakların kullanımını denetleyen kurumların güç kaybetmesi, belirli sermaye kesimleri açısından yeni olanaklar oluşturabilir.

Ancak sermayenin hukukî öngörülebilirlik ihtiyacı ile siyâsal iktidarın kararlarını denetimden uzaklaştırma eğilimi arasında gerilim de ortaya çıkabilir.

Dolayısıyla rejimin dönüşümünü anlamak için hukukî kurumlarda yapılan değişikliklerin hangi ekonomik kararları kolaylaştırdığına, kimlerin bundan yararlandığına ve hangi toplumsal güçlerin denetim imkânlarının daraldığına bakmak gerekir.

Ekonomik çıkarlar nasıl toplumsal rızaya dönüşüyor?

Sermaye birikiminin sürdürülmesi, ekonomik kaynakların dağıtılması ve hukukî güvencelerin oluşturulmasıyla sınırlı değildir. Siyâsal iktidarın toplumsal dayanaklarının nasıl kurulduğu da önem taşır.

Gramsci’nin hegemonya yaklaşımı, ekonomik çıkarlar ile toplumsal rıza arasındaki ilişkiyi anlamamıza yardımcı oluyor.

Ümit Akçay’ın neoliberal popülizm üzerine araştırması, neoliberal ekonomi politikalarıyla kredi olanaklarının ve sosyal yardım mekanizmalarının aynı siyâsal model içinde birlikte işleyebildiğini gösteriyor.[10]

Bu ilişkiler, ekonomik büyüme dönemlerinde toplumsal desteği güçlendirebilir. Ancak borçlanmanın yaygınlaşması, emekçilerin gelecekteki gelirlerini finansal yükümlülüklere bağlayarak yeni bağımlılıklar da oluşturuyor.

Burada din, aile ve ahlâkî değerlerin siyâsal işlevini de düşünmemiz gerekiyor.

Cihan Tuğal’ın Türkiye’de İslâmcılık üzerine araştırması, dinî düşüncenin ekonomik ve siyâsal ilişkiler içinde nasıl farklı biçimler kazandığını inceliyor.[11]

Tuğal’ın çalışmalarında dikkat çekici olan, dinî hareketlerin kendi içlerindeki ekonomik ve sınıfsal görüş ayrılıklarıdır. Kapitalizmi ahlâkî yükümlülüklerle bağdaştırmaya çalışan anlayışlarla ekonomik adalet adına kapitalist ilişkileri eleştiren yaklaşımlar aynı dinî gelenek içinde bulunabiliyor.

Melinda Cooper ise neoliberal politikalarla geleneksel aile değerleri arasındaki ekonomik bağlantıyı ortaya koyuyor.[12]

Kamusal sosyal güvencelerin erozyona uğratılmasıyla bakım ve geçim sorumluluklarının aileye aktarılması, aileyi ekonomik düzenin sürdürülmesinde daha önemli bir kurum hâline getirebiliyor.

Böylece dinî ve ahlâkî değerler, ekonomik ilişkilerin toplum tarafından nasıl anlamlandırıldığını etkiliyor.

Bu değerlerin siyâsal işlevini kavramak için inançların samimîyeti üzerine hüküm vermemiz gerekmiyor. Hangi ekonomik ilişkilerin hangi ahlâkî gerekçelerle savunulduğunu ve bunların hangi toplumsal kesimlerden destek gördüğünü araştırabiliriz.

Macaristan üzerine Gábor Scheiring ve Kristóf Szombati’nin araştırması da bu açıdan dikkat çekicidir.[13]

Yazarlar, neoliberal dönüşümün yarattığı toplumsal sorunlarla sağ popülist hareketlerin güçlenmesi arasındaki ilişkiyi inceliyor. Emekçi kesimlerin, eski kırsal toplulukların ve yerli sermayenin belirli bölümlerinin farklı nedenlerle aynı siyâsal proje etrafında birleşebilmesini açıklamaya çalışıyorlar.

Bu çalışmalar birlikte değerlendirildiğinde, ekonomik krizlerin toplumsal sonuçlarıyla siyâsal hegemonya arasındaki bağ daha anlaşılır hâle geliyor.

Zor, güvenlik ve askerîleşme sermaye birikiminin neresinde?

Kapitalist devletin dönüşümünde güvenlik kurumlarının, baskı araçlarının ve askerî faaliyetlerin ekonomik işlevleri de önem kazanabiliyor.

William I. Robinson’un Accumulation Crisis and Global Police State (Birikim Krizi ve Küresel Polis Devleti) araştırması, bu ilişkinin üzerinde duruyor.[14]

Robinson, militarized accumulation (askerîleşmiş sermaye birikimi) kavramıyla savaşın, gözetimin, sınır güvenliğinin ve baskı teknolojilerinin sermaye için yeni kazanç alanlarına dönüşmesini inceliyor.

Bu yaklaşım, devletin zor kullanma kapasitesiyle ekonomik birikim arasındaki bağlantıyı daha açık görmemizi sağlıyor.

Güvenlik kurumlarının genişlemesi, toplumsal muhalefetin denetlenmesi açısından siyâsal bir işlev taşıyabilir. Aynı zamanda güvenlik teknolojilerinin üretimi, askerî yatırımlar ve özel güvenlik hizmetleri sermaye için yeni faaliyet alanları oluşturabilir.

Böylece zor araçlarının genişlemesi, hem yönetme biçimi hem de sermaye birikimi açısından önem kazanabilir.

Bu ilişkiyi rejimin sınıfsal karakterini incelerken göz önünde bulundurmak gerekiyor.

Birikimin siyâsal tahkimi kavramıyla neyi anlatmaya çalışıyoruz?

Şimdiye kadar ele aldığımız araştırmalar, kapitalist devletin ekonomik ve siyâsal işlevlerinin birbirleriyle nasıl bağlantılı olduğunu farklı yönlerden açıklıyor.

Bu bağlantıları birlikte düşündüğümüzde, birikimin siyâsal tahkimi ifadesi üzerinde durabiliriz.

Bu kavramla, sermaye birikiminin karşılaştığı tıkanıklıkları yönetmek ve mevcut ekonomik düzenin sürekliliğini sağlamak amacıyla devletin ekonomik kaynaklarının, hukukî kurumlarının, siyâsal ittifaklarının ve gerektiğinde zor araçlarının yeniden örgütlenmesini anlamaya çalışıyoruz.

Böyle bir dönüşüm, ekonomik krizlere verilen kararlarla siyâsal iktidarın sürekliliğini sağlama çabalarının birleştiği koşullarda ortaya çıkabilir.

Ancak kavramın açıklama gücü, somut tarihsel ilişkilerin incelenmesine bağlıdır.

Hangi sermaye kesimleri destekleniyor? Ekonomik kaynakların dağıtımında hangi kurumlar güç kazanıyor? Hukukî denetimlerin yetkileri nasıl değişiyor? Emekçilerin örgütlenme ve siyâsal müdahale imkânları hangi koşullarda genişler veya daralır?

Bu sorulara verilecek yanıtlar, rejimin sınıfsal karakterini anlamamıza yardımcı olabilir.

Sonuç

Bütün bu okumaların bizi ulaştırdığı düşünceyi şöyle ifade edebiliriz:

Kapitalizmin krizi, sermaye birikiminin ekonomik koşullarını değiştirdiği kadar, egemenliğin siyâsal olarak nasıl örgütlendiği sorununu da yeniden gündeme getiriyor.

Devletin kriz karşısındaki müdahaleleri, mevcut sermaye ilişkilerini korumaya ve yeni birikim olanakları oluşturmaya yönelirken sınıflar arasındaki güç dengelerini de değiştiriyor.

Bu süreçte siyâsal iktidar, ekonomik kaynakların dağıtımı ve hukukî kurumların yeniden düzenlenmesi üzerinden kendi hareket alanını genişletebiliyor.

Fakat bu genişleme kendi çelişkilerini taşıyor. Sermayenin finansal gücünü destekleyen ekonomik ilişkiler, siyâsal iktidarın kararlarını da sınırlandırıyor. Belirli sermaye kesimlerine sağlanan ayrıcalıklar, ekonominin başka alanlarında sorunlar yaratabiliyor. Toplumsal rızayı güçlendiren maddî koşullar zayıfladığında, yönetimin siyâsal ve hukukî biçimleri yeni gerilimlerle karşılaşabiliyor.

Bu nedenle rejimin karakterini anlamak, iktidarın hangi yetkilere sahip olduğunu belirlemekten daha kapsamlı bir araştırmayı gerektiriyor.

Asıl mesele, devletin hangi sınıfsal ilişkileri yeniden ürettiği, sermaye birikiminin sürekliliğini hangi toplumsal güçlere dayanarak sağladığı ve bu süreçte toplumun kendi ekonomik ve siyâsal geleceğini belirleme imkânlarının nasıl değiştiğidir.

Birikimin siyâsal tahkimi kavramı, üzerinde çalıştığımız bu ilişkiyi açıklamak için bir başlangıç noktası olabilir.


Açıklama Notları ve Kaynakça

Pınar Bedirhanoğlu (2021) — Cronyism through Financialization: Turkey’s Neoliberal Transformation from Özal to Erdoğan (Finansallaşma Yoluyla Kayırmacılık: Özal’dan Erdoğan’a Türkiye’nin Neoliberal Dönüşümü).

Bedirhanoğlu’nun temel itirazı, kayırmacılığın kapitalist ekonomideki sorunların başlıca nedeni olarak gösterilmesidir. Yazar, neoliberal kurumlaşmanın kayırmacılığı ortadan kaldırmak yerine, belirli tarihsel koşullarda onu yeni biçimlere sokabildiğini açıklıyor. Finansallaşma, sermaye sınıfının devlet ve toplum üzerinde kurduğu disiplini artırırken siyâsal iktidarın kendi hedeflerini gerçekleştirebilme gücünü de sınırlandırıyor. Bu nedenle ekonomik ayrıcalıklarla siyâsal projeler arasındaki ilişkiyi, kapitalist birikimin tarihsel koşulları içinde inceliyor.

Yayın kaydı:

Andrea L. P. Pirro ve Ben Stanley (2022) — Forging, Bending, and Breaking: Enacting the “Illiberal Playbook” in Hungary and Poland (Kuralların Oluşturulması, Esnetilmesi ve İhlâl Edilmesi: Macaristan ve Polonya’da Liberal Demokrasi Karşıtı Yönetim Yöntemleri).

Yazarlar, Macaristan ve Polonya örneklerini karşılaştırarak illiberal yönetimlerin hukukî ve demokratik kurumları dönüştürmek için kullandıkları üç yöntemi ayırıyor. Araştırmanın önemi, hukuk kurallarına biçimsel uygunlukla demokratik denetimin fiilen korunması arasındaki farkı göstermesidir. Yazarlar ayrıca popülizm ve dışlayıcı milliyetçiliğin, siyâsal çoğunluğun iktidarını sınırlayan kurumlara karşı nasıl kullanıldığını inceliyor. Çalışma, rejim dönüşümünün hukukî mekanizmalarını anlamamıza yardımcı oluyor.

Açık tam metin ve kaynakça:

Bob Jessop (1983) — Accumulation Strategies, State Forms, and Hegemonic Projects (Birikim Stratejileri, Devlet Biçimleri ve Hegemonya Projeleri).

Jessop’un temel katkısı, kapitalist büyümenin sürdürülmesine yönelik ekonomik stratejilerle siyâsal hegemonya projelerini birbirinden ayırmasıdır. Birikim stratejisi, farklı sermaye kesimlerinin çıkarlarını belirli bir ekonomik gelişme çizgisinde birleştirmeye çalışır. Hegemonya projesi ise bu düzenin daha geniş toplumsal güçler tarafından benimsenmesini hedefler. Jessop, iki projenin birbirini destekleyebildiğini, fakat ekonomik krizler sırasında aralarında çatışmalar da gelişebildiğini gösterir. Bu ayrım, sermaye birikiminin sorunlarıyla siyâsal iktidarın sorunlarını birlikte incelememizi sağlıyor.

Yazarın sitesinde tam metin ve kaynakça:

Nicos Poulantzas (1976) — The Capitalist State: A Reply to Miliband and Laclau (Kapitalist Devlet: Miliband ve Laclau’ya Yanıt).

Poulantzas, devletin sınıfsal niteliğinin yöneticilerle sermaye sahipleri arasındaki kişisel ilişkiler üzerinden açıklanmasını eleştirir. Kapitalist devletin örgütlenmesini, sınıflar ve sınıf fraksiyonları arasındaki güç ilişkileri içinde değerlendirir. Devletin göreli özerkliği, belirli sermaye kesimlerinin taleplerine karşı kararlar alabilmesini ve egemen sınıflar arasındaki siyâsal birliği sağlamaya çalışmasını açıklar. Bu yaklaşım, rejimin karakterini kişilerin iradesinden hareketle değerlendiren açıklamaların sınırlarını gösterir.

Açık tam metin:

Daniela Gabor (2021) — The Wall Street Consensus (Wall Street Uzlaşısı).

Gabor, küresel finansın kalkınma yatırımlarındaki rolünü inceliyor. Uluslararası finans kuruluşlarının ve devletlerin özel sermayeye yatırım yapılabilir alanlar oluşturmak amacıyla çeşitli güvenceler sağlamasını ele alıyor. Devletin özel yatırımcılar açısından riskleri azaltması, ekonomik yükümlülüklerin kamuya aktarılmasıyla sonuçlanabiliyor. Böylece finansallaşmanın kamu kaynaklarının kullanımını nasıl değiştirdiğini açıklıyor.

Makalenin yayın sayfası:

Gabor’un kendi yaklaşımını açıkladığı, 2025 tarihli söyleşi:

Katharina Pistor (2019) — Capital’s Global Rule (Sermayenin Küresel Egemenliği).

Pistor’un araştırması, sermayenin ekonomik gücünün hukukî ilişkiler aracılığıyla nasıl oluşturulduğunu açıklıyor. Mülkiyet, şirketler, sözleşmeler ve teminat hukuku, ekonomik varlıklara belirli haklar kazandırarak bunları sermaye olarak kullanılabilir hâle getiriyor. Pistor bu süreçte öncelik, süreklilik, dönüştürülebilirlik ve üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik özelliklerini inceliyor. Böylece hukukî düzenin sermaye birikimindeki kurucu işlevini açıklıyor.

Üniversite arşivinde tam PDF ve kaynakça:

Pınar Bedirhanoğlu (2026) — Towards an Open and Political Marxist Theory of the State (Açık ve Politik Bir Marksist Devlet Kuramına Doğru).

Bedirhanoğlu bu çalışmada Simon Clarke’ın paranın egemenliği ve Ellen Meiksins Wood’un piyasa zorunluluğu kavramlarını karşılaştırıyor. Devletin kapitalist sınıf ilişkileri içindeki yerini açıklarken ekonomik zorunluluklarla siyâsal kurumların tarihsel oluşumunun farklı düzeylerde ele alınması gerektiğini savunuyor. Makalenin önemli katkısı, devletin ekonomik işlevlerini açıklamanın yanında devletin kendisinin nasıl oluştuğunu ve dönüştüğünü de araştırma konusu yapmasıdır.

Açık tam metin ve kaynakça:

Mustafa Kutlay ve Kerem Yıldırım (2024/2026) — Authoritarian Populist Turn and Market Capture in Turkey: The Political Economy of Public Procurement (Türkiye’de Otoriter Popülist Dönüşüm ve Piyasanın Ele Geçirilmesi: Kamu İhalelerinin Siyâsal Ekonomisi).

Araştırma, Türkiye’de 2010–2019 döneminde yapılan 867.260 kamu ihalesini inceliyor. Yazarlar, ihalelerden pay alan şirketler arasındaki rekabetin azalmasını, siyâsal iktidarın ekonomik kaynak dağıtımını kendisine bağlı sermaye çevrelerini güçlendirecek biçimde kullanmasıyla ilişkilendiriyor. Devletin ele geçirilmesi yerine piyasanın ele geçirilmesi kavramını öne çıkarıyorlar. Böylece siyâsal iktidarın sermaye kesimleri arasındaki güç ilişkilerini nasıl değiştirebildiğini somut veriler üzerinden tartışıyorlar.

Üniversite arşivinde açık tam PDF:

Stephen Bell ve Andrew Hindmoor (2026) — Rethinking Growth Model Analysis: A Life Cycle and State-Centric Relational Approach (Büyüme Modelleri Çözümlemesini Yeniden Düşünmek: Devlet Merkezli İlişkisel Bir Yaklaşım).

Bell ve Hindmoor, ekonomik büyüme modellerini açıklayan çalışmalarda devletin rolünün yeterince değerlendirilmediğini savunuyor. Sermaye gruplarının ekonomik ağırlığıyla devletin siyâsal kararları arasındaki ilişkiyi inceliyorlar. Büyüme modellerinin kuruluş, gelişme ve çözülme dönemlerinde devletin hareket alanının değişebileceğini öne sürüyorlar. Böylece sermaye kesimlerinin ekonomik öneminin siyâsal kararları nasıl ve hangi koşullarda etkilediğini araştırmamıza yardımcı oluyorlar.

Açık tam metin ve kaynakça:

Ümit Akçay (2018) — Neoliberal Populism in Turkey and Its Crisis (Türkiye’de Neoliberal Popülizm ve Krizi).

Akçay, neoliberal ekonomi politikalarının sosyal yardım mekanizmaları ve finansal kapsayıcılıkla birlikte nasıl işleyebildiğini inceliyor. Bu modelin emek hareketini zayıflatmasıyla siyâsal mücadelelerin giderek yönetici seçkinler arasındaki çatışmalara yönelmesi arasında ilişki kuruyor. Çalışma, ekonomik büyüme, borçlanma ve toplumsal destek arasındaki bağlantıları değerlendirmek için önem taşıyor.

Açık tam metin ve kaynakça:

Cihan Tuğal (2002) — Islamism in Turkey: Beyond Instrument and Meaning (Türkiye’de İslâmcılık: Araçsallığın ve Anlamın Ötesinde).

Tuğal, dinî hareketlerin ekonomik ve siyâsal ilişkilerini açıklamak için hem maddî çıkarları hem de inanç ve düşünce dünyasını incelemek gerektiğini savunuyor. Türkiye’deki İslâmcı düşünce içinde kapitalizm, yoksulluk ve ekonomik adalet üzerine yürütülen tartışmaları ele alıyor. Özellikle ahlâkî kapitalizm yaklaşımı, piyasa ekonomisinin dinî sorumluluklar ve dayanışma düşüncesiyle nasıl bağdaştırılabildiğini gösteriyor. Araştırma, dinî düşüncenin sınıfsal ilişkiler içinde farklı biçimler kazanabildiğini anlamamıza yardımcı oluyor.

Açık tam PDF ve kaynakça:

Melinda Cooper (2020) — Neoliberalism’s Family Values: Welfare, Human Capital and Kinship (Neoliberalizmin Aile Değerleri: Sosyal Refah, İnsan Sermayesi ve Akrabalık).

Cooper, neoliberal düşüncede ailenin ekonomik işlevini inceliyor. Kamusal sosyal güvencelerin daraltılmasıyla bakım ve geçim sorumluluklarının aileye aktarılması arasındaki bağlantıyı açıklıyor. Böylece geleneksel aile değerlerinin neoliberal ekonomik politikalarla nasıl birleşebildiğini gösteriyor. Bu araştırma, din ve aile söylemlerinin ekonomik ilişkilerle bağlantısını anlamak için önem taşıyor.

Avustralya Ulusal Üniversitesi arşivinde ücretsiz akademik bölüm:

Gábor Scheiring ve Kristóf Szombati (2020) — From Neoliberal Disembedding to Authoritarian Re-embedding: The Making of Illiberal Hegemony in Hungary (Neoliberal Çözülmeden Otoriter Yeniden Bütünleşmeye: Macaristan’da Liberal Demokrasi Karşıtı Hegemonyanın Oluşumu).

Yazarlar, Macaristan’daki illiberal dönüşümün toplumsal dayanaklarını inceliyor. Neoliberal ekonomik dönüşümün yarattığı sorunlarla emekçi kesimlerin, eski kırsal toplulukların ve yerli sermayenin belirli bölümlerinin siyâsal yönelimleri arasındaki ilişkiyi araştırıyorlar. Fidesz’in kurduğu yeni siyâsal düzeni, kurumsal otoriterleşmeyle sağ popülist toplumsal desteğin birleşmesi üzerinden açıklıyorlar. Böylece otoriter yönetimin ekonomik ve toplumsal dayanaklarının nasıl oluşabildiğini gösteriyorlar.

Yazarın açıklaması ve makalenin özeti:

Erişim notu: Bu sayfada yazarın açıklaması ve kabûl edilmiş metne yönlendiren bağlantı bulunuyor.

William I. Robinson (2018) — Accumulation Crisis and Global Police State (Birikim Krizi ve Küresel Polis Devleti).

Robinson, kapitalizmin kriz eğilimleriyle güvenlik, savaş ve baskı mekanizmalarının genişlemesi arasında bağlantı kuruyor. Askerîleşmiş birikim kavramıyla savunma sanayisi, gözetim teknolojileri ve güvenlik faaliyetlerinin sermaye için yeni kazanç alanlarına dönüşmesini inceliyor. Bu yaklaşım, zor araçlarının genişlemesinin ekonomik ve siyâsal işlevlerini birlikte değerlendirmemize yardımcı oluyor.

Yazarın üniversite sitesinde açık tam PDF:

 
 
 

Yorumlar


The Science & 

Mathematics University

© 2023 by Scientist Personal. Proudly created with Wix.com

  • Facebook Clean Grey
  • Twitter Clean Grey
  • LinkedIn Clean Grey
bottom of page